सह्याद्री - कणा स्वराज्याचा

दुर्गम, कणखर, अभेद्य.... हे वर्णन आहे सह्याद्रीचे.

नमस्कार ,

आज आपण सह्याद्रीची ओळख करून घेणार आहोत.

ज्वालामुखीच्या उद्रेकामुळे या डोंगर रांगा तयार झाल्या.

त्यामुळे सह्याद्रीत मुख्यतः basalt दगड सापडतो. 

हे डोंगर म्हणजे महाराष्ट्राचा एक अविभाज्य घटक.

सह्याद्रीचा हा भूप्रदेश अतिशय अवघड.

धो धो कोसळणारा पाऊस, डोंगर, दऱ्या, नद्या,

अरण्य .... 

बघायला गेले तर या मुलुखाची व्यवस्था ठेवणे सोपे नाही. पण ठेवणे गरजेचे. म्हणूनच त्यासाठी इथे पर्वतांच्या शिखरांवर लहान - मोठे गड बांधण्यात आले. बांधकामात इथल्या कातळ ( basalt ) दगडाचा वापर केला जाई.हे सारे गड यादव, शिलाहार, सातवाहान, बहामनी सुलतान, निजामशाही, आदिलशाही यांनी वेगवेगळ्या काळात गरजेनुसार बांधले. 

परंतु गड - किल्ल्यांचे खरे सामर्थ्य ओळखून त्यांचा उपयोग फक्त मुलुखाच्या व्यवस्थेसाठी न करता , 

त्याचा स्वराज्य बांधणीसाठी वापर करणारे होते 

छत्रपती शिवाजी महाराज....! 

गड - किल्ल्यांचे महत्त्व किती होते हे आपल्या सर्वांना माहीतच आहे. स्वराज्याच्या प्रत्येक लढाई मध्ये याचा प्रत्यय आलेला दिसतोच. 

आधी उल्लेख केल्या प्रमाणे सह्याद्री खूप अवघड. पण त्याच्या या दुर्गमतेचाही शिवाजी महाराजांनी अत्यंत खुबीने वापर केला. 

म्हणजे गडांबरोबरच उंचच उंच पर्वत, खोल खोल दऱ्या, सूर्य प्रकाशही जिथ्वर पोहचू शकणार नाही अशी अरण्ये, सुसाट वेगाने वाहणाऱ्या नद्या, शिवशंकराचे तांडव भासेल असा मुसळधार पाऊस......या सगळ्यांचे योगदानही महत्त्वपूर्ण. 

      सह्याद्रीच्या साह्याने स्वराज्याने कित्येक मोठे शत्रू अक्षरशः लोळवले. सह्याद्रीच्या या कामगिरीमुळेच तर तो बनला ...... कणा स्वराज्याचा !!!

या कण्यावर असलेल्या चिलखतीचा म्हणजेच महाराजांनी बांधलेल्या व स्वराज्यातील काही प्रमुख गडांचा आपण पुढे अभ्यास करूया ...